Samin Likod sa Panagway

Samin Likod sa Panagway

Ni Baludoy Corigan

Cast

Iskot- the ugly

Tibor- a lunatic

Bonie- a gay

Mr Bakasi- the Clown

Banong- Iskot’s uncle

Carda- Iskot’s aunt

Local gang:

-          Dagol,Piring, Carlos,Bastian, Coring

Barangay Tanod

-          Tanod 1; Tanod 2

Barangay Captain

-          Kap. Dimailad

Don Marito- a rich philanthropist

ACT 1

Scene 1

Setting: A simple living room, a sofa is placed on one corner, a broken mirror is seen hanging on the wall. A small table is positioned on the opposite corner. A flower vase is placed on the table with fresh Santan flower. Iskot is seen scrubbing the floor with rag and soapy water. Carda, a woman in her early 30’s enters, wearing a worn out clothes, faces the mirror, fixes her hair and fits in her ray ban.

Iskot: (Stops and looks at Carda) Molakaw ka tiya?

Carda: (In a shrill and high voice) Ayaw ko’g pangutan-a! Wa kay labot!

Iskot: Ang ako lang ba kon magluto ba ko’g paniudto nato?

Carda: (Sounds annoyed) Ug unsa may lutoon mo nga magpakilimos pa man gani mi aron naa tay mahabhab!

Banong enters, wearing a tattered pants, carrying a buri hat  in his left hand and a pair of dark sun glasses in his other hand.

Banong: O, unsa  na man say inyong gilalisan diha?

Carda: Sus, naa ai, kanang imong pag-umangkon nga way pulos, nagsige’g panguti-kuti!

Banong: (Deep low voice) Wa nay daghang kuskos balungos diha, pabilin ka dinhi kay magpakilimos pa mi aron ipalamoy nimong inahaka ka!

Iskot: Mokuyog ba nuon ko ninyo tiyo?

Carda: Sus ai nalang patuga. Di mi magpakuyog ug sama nimo. Nasuwayan na bitaw na niadto. Napupos nalang ang usa ka adlaw natong lingkod sa kiliran sa Simbahan, pero wala gyu’y naluoy ug nilimos nato kay nahadlok sa imong nawong nga murag gipanamas tamasan sa kahigayonan. So dinhi, ug dinhi nalang ka.

Banong: Mao na! Ug kon mao kana, mao na na. Ug hoy! Lihoy baya dinhi sa payag ha!

Iskot: O tiyo.

Carda: Limpyohi’g tiwas ning balay ta. Ighuman labhi tong mga habol nga nanimahong uk-ok. Ug pag-andam ug init tubig aron naa mi ikaligo ig-balik namo dinhi. Ug pun-a’g tubig tong aton dram ha.

Iskot: O lagi tiya….Unsa pa? Unsa pa may inyong gusto nakong akong buhaton?

Carda: Oi, murag nagpalagot ka namo ha!

Banong: Na husto na Carda. Oi, pakan-a nya tong akong mga manok!

Iskot: O tiyo.

Banong and Carda exeunt. Iskot resumes his work. Enter Tibor, wearing a dirty shirt and worn out pair of shorts, laughs in a barely audible voice. He holds a rusty can and extends it to Iskot.

Iskot: (Moves  back) Ah, ki-kinsa man ka?

Tibor: (Laughs boisterously, then suddenly halts) A-ko si Ti-ti-ti-bor…Ti-ti-bor Si-si-siokoy!

Iskot: Unsa may imong tuyo?

Tibor: Wala lang! Bitaw sugo man ko ni Presidente padakop kuno bin ladin.

Iskot: (To self) Naluag man tingale ang turnilyo aning karaho…

Tibor: Ikaw? Ki-kin-kinsa diay ka?

Iskot: Ako si Iskot…(extends his hand) naa ko dinhi magpuyo.

Tibor: (Grins) Bati lagi ka nawong no? (laughs) pero migo nata ha?

Iskot: O oi, migo na ta…ah taga diin man diay ka?

Tibor: Gikan ko sa bukid sa Tabor, milugsong ko dinhi kay sugo man ko ni Jacob padakop Paraon.

Iskot: Ah mao ba? Ah tabangi nuon ko limpyo bi.

Tibor: Tsige, tsige, gusto ayo ko limpyo.

Both clean the floor. Enter Bonie wearing a spaghetti-type blouse and fitted shorts. Peeks in to see if somebody is noticing his presence. Iskot and Tibor just show no notice of him.

Bonie: (Sways his hips) Hi! Good morning! Naa si Nang Carda? Nangutang man gud…(Suddenly catches sight of Iskot) ai…Agtang kinapon! Unsa man diay ning nasudlan ko? Langub sa mga abat?

Tibor: Oi, naa lagi ka?

Bonie: (Fans himself with his right hand, as if fainting) Tabang mga langit, unsa man ning dapita?

Iskot: Wa dinhi sila si tiya…tua sa ilang negosyo.

Bonie: O Salamat…mobalik ra nya ko…Gukdon ko tong espiritu kong miuna pag-ambak sa kahadlok nako nimo…(Exits in a hurry)

Tibor: La ko sabot iya sulti, ngano diay?

Iskot: Ay nalang to ug tagda. Wa pod gani ko kasabot adtong iyang mga (mimics Bonie) pulongs…(laugh together)

Enter Bakasi wearing a long-sleeved shirt, tucked till almost armpit, pants rolled up to knees, and wearing a pair of slippers.

Mr Bakasi: Hunong kamo sa paghudyaka!

Iskot: Si kinsa ka ug kinsay imong gipangita?

Mr Bakasi: Ako si Bakasi, (turns around) tigbason moliksi, lung-agon mokubol, usa ko ka kwanggol. (Continues to turn around ignoring Iskot and Tibor.)

Tibor: (Knocks Mr Bakasi’s head) Hoy! Kinsa ka! Kinsa tuyo mo? Limpyo mi oh, buta  ka?

Mr Bakasi: Nangita kong Banong, hain siya?

Iskot: (Looks at Mr Bakasi. Mr B. moves back) Gosh! (Crosses himself)

Iskot: Nganong mura ka man nakakita’g multo?

Mr Bakasi: Labaw pa sa multo ang akong nakita. I cannot tell. Mura’g multo, murag abat! Mura sag agta (To the audience) Ambot, di ma-describe ang hitsura.

Tibor: Kon imo tuyo Banong, ala siya diri. Lakaw siya aron palimos.

Mr Bakasi: Nasayud kong wa na sila diri magpuyo kay gipuy-an  naman ni ug mga hinampak sa katarungan ning iyang balay. Di nalang ko magdugay pa dinhi kay basig makaambit ko sa tunglo nga inyong gisagubang karon. (Prepares to leave but Tibor gets holds of his arm).

Tibor: Dili ko  lakaw! Ngano hadlok man ka amo? Buotan man mi. Di man mi maldito tawo. Tabang gani mo limpyo o…

Mr Bakasi: Apan ang iyang dagway…(To Iskot) Ngil-ad kaayo. Kon ang mga tawo sa kalibutan liwat pa niya, nah! Pagkadulom kaha sa kalibutan!

Iskot: Nganong motan-aw man ka sa hitsura sa tawo? Unsa may importante nimo? Nawong o kasingkasing?

Mr Bakasi: Of course! Nawong nga may kasingkasing! Unsaun man nang puros nawong? Bugok!

Tibor: Unya ngano saway man ka ako migo?

Iskot: Husto na Tibor! (To Mr Bakasi.) Ayaw lang tan-awa ang dagway sa tawo nga imong makita kanunay kay sa kadugayan abuton ka da’g kapuol niini ug imo kining tamihiran. Hinoon tan-awa ang kasingkasing…kay kini ang nagpalambo sa kalibutan.

Mr Bakasi: Buhii ko kay molakaw nako!

A noise barrage is heard from the outside. Bonie leads the group. Some bring “tins” and beat them noisily. Some are shouting to the top of their voice.

Iskot: Unsa man ron Tibor? Nganong nalangas man?

Tibor: Kadto bayot ari ganiha, balik siya kauban mga lalaki.

Bonie: (Shouts from the outside.) Sa ngalan sa among patron nga si San Judas…layas satanas. Ang mga sama nimo’g face, way place ning dapit sa mga faceful nga katawhan.

Iskot: (To self.) Ginoo ko! Tabangi ko! Unsaun ko mna pagpakita nila nga tawo ko, may balatiang matabas kon ilang duslakon sa mahait nilang mga pulong.

(Mr Bakasi slips out from the grip of Tibor and joins in the rally.)

Dagol: Kon  tawo ka pakita, apan kon abat ka pahawa!

Piring: Wa mi magkinahanglan ug unggoy dinhi. Ang sama nimo adto ka sa lasang. Gimingaw na gyud tong mga tsonggo sa ilang prince charming, I’m sure. (Laughs boisterously.)

Coring: Mao na, so layas na…layas na!

Bastian: Kon di ka mogawas sa imong lungag, dauban namo ning imong tangkal unggoya ka.

Carlos: Nagdala ka lang ug gaba ug sakit dinhing dapita, so layas na!

Mr Bakasi: Sukad ka miabot dinhi, wan a gyud mopakita ang adlaw.Kanunay nalang gyud siya nagpahipi likod sa mga panganod ug dag-om.

(Upon hearing every word spoken against him, Iskot presses his chest as if pierced by a lance, then grimaces.)

Iskot: Ginoo! Unsaun ko man sila pagpasabot sa akong tuyo ning akong sakripisyo? Kon modulo ko nila, mopalayo sila nako. Kon motingog ko, di sila maminaw.

Tibor: Ayaw lang guol migo! Minaw man ko nimo.Duol pod.Gusto ka ako sila batoon?

Iskot: Ayaw Tibor. Masuko ang langit ana.

Tibor: Unya di suko langit ana nila?

Iskot: Masuko pod.

Bonie: Di mi mo-take-off dinhi kon di ka molayas abata ka. Layas na bruha.

(2 Tanod enter.)

Tanod 1: Unsay problema Bonie?

Bonie: Naay abat diha sa sulod sa balay ni Carda.

Tanod 2: Unsa? Abat naa sa sud? Tinunto!

Carlos: Naa say buang!

Tanod 1: Ah ang abat nabuang! Sige dakpon ta dayon na. Basin diay ma-promote ta pagka-kapitan kon ato ning madakpan.

Bonie: (Knocks at  tanod’s head off.) You stop quiet diha ha. Promotion ra say gihunahuna mo da! Dakpa na ninyo. Basi’g makalupad na ug balbalon ta. Nah, di na gyud ko palabot ani.

The ‘tanods’ go upstairs, handcuff Iskot and Tibor-then exeunt. The rallyists remain…enter Banong and Carda.

Carda: Oh nia man ning nagdala ug linog ug baha! Unsa’y gibuhat mo dinhi , bayot?

Bonie: Diin mo gikan oi? Abi ninyo, hapit nako ma-crazy ha, chika lang! May abat nga misaka sa inyong balay! Ako jud nakita sa ako two bright tantalizing   beautiful eyes. (Winks.)

Banong: (Looks surprised.) Abat? Ka-imposible, kasayo pang buntag karon?

Carda: Aw basi’g nabuntagan. Nahutdan sa lana…Ah taympa, naa pa ba diha ang giingong mong abat?

Mr Bakasi: Tua na oi! Gidala na ngadto ni Kapitan.

Bonie: Ug nikuyog man gani tong buang…Si Tibor ba!

Carda: Hain man kaha diay ang pag-umangkon kong maot? Bantay ka lang gyud! Nagpasaka diay ka’g abat dinhi sa balay ha!

Banong: Taympa bayot. Nganong nakaingon ka man nga abat  gyud to?

Bonie: Abat gyud to! Kay yuks…nakakadiri kaayo’g cara. Mura man to siya’g gipanamastamasan sa lampingasang tunglo! As in gyud!

Carda: I-describe kuno ang hitsura sa abat.

Bonie: Tall  sha. Nya may pagka –dark, sayang, type unta nako iya feature. But he’s so ugly as in. He’s tall, dark and ugly.

Carda: (To Banong.) Si Iskot ang iyang gipasabot Banong. Lakaw pagdali kuhaa dayon to s aka Kapitan. Kay kon dili tulo ka butang mahitabo. Una, mauwawan ta. Ikaduha, maaan ta nga nagbuhi ug maligno dinhi. Ikatulo- mabuking ang atong negosyo.

Mr Bakasi: Kay unsa man diay inyong negosyo bi! Nga mahadlok mo mabuking?

Carda: Wa mo’y labot! Mind your own business ra ning amo.

Banong: (To Bonie.) Ug hoy bayot, kinsa man sad ning mga kauban mo nganhi?

Bonie: Well, mao  ni sila ang mga Boys sa akong….este ang nitabang nako paghingilin sa abat.

Bastian, Carlos, Piring, Coring and Dagol separate from the other  and move to the lower left side of the stage. Gestures of wonder, awe and speculations are executed. Then Bonie interrupts them.

Bonie: Hoy guys! Kuyogi ko ninyo sa Barangay Hall. Susihon ta tong dinakpang abat. Basin gituwa na to Kapitan ug gisumsum sa bahal.

(They start to walk. Kapitan arrives together with Tibor and Iskot.)

Kapitan: Asa mo?

Bonie: Oi Kap! It’s you! Moadto unta mi sa Barangay Hall, aron pagsusi kon naluto na ba ang tinuwa mong abat.

Kapitan: Unsay abat? Oy naunsa ka man tawon Bonie oi! Mura man ug w aka kasuod sa seminaryo niadto! Motuo gihapon ka anang abat?

Bonie: Naunsa bya sad ka kap! W aka kakita anang imong kaubang abat?

Kapitan: Ah si Iskot ang imong gi-mean?

Bonie: Hello! Obvious bah?

Iskot: (In a gentle voice.) Unsaun ko man pagpakita ninyo nga tawo ko ug di abat? Tungod ba kay ingon ani ang akong panagway?

Tibor: Ay lang hilak migo! (Taps Iskot’s back.) Nia ko imo migo. Ingon sila abat ka, pero para nako, anghel ka…Sige lang, suk-an lang na sila langit.

Kapitan: (To Bonie.) Maayo pang buang nimo Bonie. Nakakita pa sa matuod nga Iskot.

Bonie: Sus, kailangan lang noh! Kay pareha gud na sila, kaliwat ug abat! (To his friends.) Let’s go guys!

Bonie and friends exuent.

Tibor: Kapitan, dili ka lakaw?

Kapitan: Dili Tibor, gusto kong masayud kon nganong nia mo dinhi.

Iskot: Kap, w aba malisang sa akong dagway?

Kapitan: Dili man tingale ang panagway ang angay kahadlukan. Kay wa man na siya’y mahimo. Maambongan ka o maot, di man ni makapasakit sa tawo. Ang labign makahahadlok hinuon mao ang kasingkasing kay makahimo man kini segun sa iyang gusto.

Iskot: Salamat kaayo kap. Kay sa tanang tawo ning baryoha, ikaw ra gyud ug si Tibor ang nakakita sa matuod.

Kapitan: Tinuod kana Iskot kay ang imong matuod nga panagway anaa man sa imong kasingkasing. Nakita ko kini diha sa imong mga bulawanong pulong.

Iskot: Kap, kon ang tanang tawo dinhi, nakakita pa sa imong nakita diri kanako, mabulahan unta kining dapita.

Enter Banong and Carda.

Carda: Oi kapitan! Maayong buntag. Nganong wa man ka modayon?

Kapitan: Ako lang ning gihatud si Iskot dinhi sa inyo Carda.

Carda: Sus, nganong naghago pa man gyud ka kap, nga wa may mobinuang aning akong pag-umangkon? Kinsa ba say mangahas pagduol ani niya nga bisan ang mga langgam molayog man gani kon iyang maagian?

Tibor: (To Carda.) Ikaw bakakon…Ngano nawong lang ka tan-aw? Nawong dili mao ang tawo. Tawo dili nawong ra…Naa pod kasingkasing.

Carda: Unsa nang giyawyaw  mo buanga ka?

Kapitan: Husto na Carda.

Tibor: Dah! Sab-an ni kapitan…Ikaw bati nawong…ikaw bati batasan.

Kapitan: Tibor! Husto na na!

Tibor: (Talks in a straight language.) Kuan man gud kap, kining tampalasan, wa maluoy sa iyang kaugalingon. Wa siya masayud nga ang pagkatawo dili sa panagway ra makit-an. Kay ang panagway dili ang kinatibuk-an sa tawo. Ang kasingkasing kap mao ang tinuod nga ilhanan sa panagway kay pinaagi niini, makit-an ta ang tinuod nga hitsura sa tawo nga dili makit-an sa tawhanong mga mata.

Iskot: Tibor? Daw dili ka buang manulti!

Tibor: Aw,aw,aw! (Kneels before Iskot.) Pasaylo lang Tibor lang. Lagot lang ko niya. (Points to Carda.)

Kapitan: Sa akong nadungog Tibor, nakapaduda ka nako.

Tibor: Dili ka tuo kap? Sige lang, tuo man nako Iskot, akong migo.

Kapitan: Sige Banong, Carda, di nako magdugay pa, mobalik lang unya ko. (Exits.)

Carda looks at Iskot sternly. Tibor moves aside. Banong clears his throat then says.

Banong: Unsa may gipalamoy mo aning amaw nga nagkasinabot man mo?

Iskot: Wa man tiyo. Naluoy lang siya nako kay gitamihiran ko sa atong katilingban.

Tibor: Tinuod na! Migo gud mi. Ako tabang gani iya limpyo inyo balay/

Banong: Hinumdumi Iskot ha. Wa tay kaliwat nga buang. Basi’g matakdan  ka aning amaw.

Iskot: Mas ikalipay ko pa nga mabuang niining akong kahimtang karon kay sa tul-id ug pangisip apan naputos sa mga pagtamay ug pagbiaybiay sa katawhan.

Carda: Grrrrrrrr! Kon wa pa lang magtugon tong inahan mo nga atimanon teka ai, gipatay ko na unta ikaw kaniadto pa.

Banong: (To Carda.) Giingnan ko na bitaw ikaw kaniadto nga di ta mosagop niya, mi-insister gyud ka kay nahadlok kang makondenar ang kalag sa imong igsuon. Tan-awa karon di kita na nuon ang nauwawan.

Tibor: Kamo ulaw? (Grabs Iskot.) Tana migo, adto nalang ta amo puyo. Di man ko ulaw nimo.

(Start to walk towards the upper right side of the stage. Bonie and friends enter and settle on the upper left side of the stage.)

Bonie: Sud-onga katilingban. (Points to Iskot , then to the audience.) ang tawong gipanghimaraot sa palad.

Piring: Sud-onga ang laksot! Bati! Maot! Linakaran sa buwan.

Bonie: Aninawa ang pamayhon. Daw gikan sa pantiyon. Ay sa lasang diay! Ay ambot, wa koy labot.

Chorus: Laag, demalas, hinikawan sa palad. Tinunglo sa kapalaran. Gikomedyahan sa agta ug mago.

Dagol: Dili kaduhaduhaan. Siya gayud…siya gayud…

Bastian: Ang pinak-laksot nga linalang ning kalibutan.

Coring: Kay tinunglo man…mao kana…mao kini siya….

Chorus: Tan-awa ang laksot. Laksot nga pamayhon ug panagway. Di ikalimod. Laksot gayud. Busa layas! Layas! Layas na! Ayaw pagdugay. Biyai kining dapita. Biyai kaming tanan. Kay mahadlok kami…malisang mi. Makyapan mi…

(All fall down…lights off.)

End of Act 1

Intermission:

Act 2

Iskot is seen sitting under a tree, face downward, looking blank. Tibor enters.

Tibor: Migo, ako na hatag imo suwat ug kwarta ni Iska. Sugod na siya hatag tanan niya tinda mga tawo dinhi.

Iskot: Maayo Tibor. Nya wa mangutana kon diin kag daghang kwarta?

Tibor: Ngutana oi! Pero ako ingon wa siya labot. Basta palit lang ko tanan niya tinda.

Iskot: Salamat kaayo Tibor!

Tibor: Abi mo migo, lipay ayo imo tiya. Kay hatag man Iska niya us aka sako bugas.

Iskot: Unya wa mangutana kon ngano?

Tibor: Wa man! Nya lipay pod Bonie ug Bakasi pod kay hatag man tinder nila pulbos ug sagarilyo.

Iskot: Daghang salamat Tibor….sa imong pagtabang nako.

Tibor: Migo gihapon ta ha!

Kapitan enter with 2 tanods.

Kapitan: (To Tibor.) Tibor, unsa gud ning nikatap nga balita nga gipalit kuno nimo ang tanang tinda ni Iska?

Tibor: Tanuod na kap…pero di…

Iskot: (Interrupts.) Tinuod na kap…ug hayan nagdasok na to rong mga tawo s aka Iska aron pagkuha sa ilang mga kinahanglanon.

Kapitan: (Shows disbelief.) Pero diin man siya adtong kwartaha nga mga 25 mil man kuno to sumala ni Iska?

Iskot: Ayaw nalang to’g tukia kap. Ang importante nga makadawat sa ilang mga gikinahanglan ang mga tawo ning dapita.

Kapitan: Ang ako lang ba nga atong masusi kon diin gikan tong kwartaha.

Tibor: Wa man ko ngawat kap…Buotan man Tibor…Wa man ko ngawat!

Iskot: Di to kinawat kap…gikan to sa maayong mga kamot nga nagpakabana ning atong baryo.

Enter Banong pushing a cart.

Kapitan: (Turns to Banong.) Oi, asenso na man lagi ta ron ‘nong. May service na man ta nga kariton sa pagpakilimos!

Banong: (Grins.) Oi, si kapitan bya. Iya gyud nang i-look down ang atong negosyo oi!  Day-off nako ron kap. Moadto lang ko s aka Iska, kuhaon ko tong bugas nga hinatag free ni Iska.

Kapitan: Maayo nuon. Sige magkuyog nalang ta. Mosakay ko sa imong kariton. Mangayo nalang pod ko’g us aka case nga beer ni Iska.

Kapitan walks with Banong. As they are exiting, Bonie walks in, in a rush, fanning himself with his right hand.

Bonie: Huh! Ka-kaaaaaa-foy oi! Nah…nadaut na jud ang akong poise ani!

Tibor: Asa man ka gikan hoy, darna?

Bonie: Di nalang ko maglikoy-likoy pa….kay gimino nako. (Releases a loud sigh.) Hain si Kapitan?

Iskot: Nah! Bag-o lang gyud nakalarga kuyog ni tiyo Banong. Kay ngano man diay?

Bonie: Si Coring! Oh si Coring! Ang akong Coring! Gisakitan sa tiyan. Mura’g gidautan. Gibarang! Simbako! Ambot oi!

Tibor: Basin panuhot lang siya…?

Bonie: (Stops and looks at Tibor.) Wait a minute! Ikaw? (To Tibor.) mibayad sa tanang tinda ni Iska. Si Iska nanghatag sa iyang tinda sa mga tawo. Ug segurado, apil sa niadto ug nidawat sa tinda si Coring! Ug imong gisaglan ug hilo ang mga tinda ni Iska noh? Uh hmmmmm…! Sayop ba ko ha?

Iskot: Ayaw ug pataka’g pamasangil diha oi! Labina sa ako migo…(Looks at the audience.) Kini bang tawo, pagka-wa gyu’y utang kabubut-on. Human makadawat di gyud makontento….mamasangil pa gani kon magkalisod.

Tibor: Migo, gusto ka away mi?

Bonie: Oi, di r aba gyud ko moatras bisan ug kinsang buanga. Sige (Executes some karate moves.)

Iskot: Ayaw Tibor! Sala ang makig-away.

Bonie: Thanks kay naay abat nga mipugong…kay kon wa….naaaah!

Tibor: (In a straight language.) Ngano man gyud mo? Nga inyo pa man ming samokon pa? nagpuyo na ming malinawon oh! Pero sige mo’g samok-samok namo.

Bonie: Dapat lang noh! Because kamo ang nagdala ug tigaw ning malinawong baryo sa Anunugba. Sa wa pa mo dinhi, wa gyuy kisaw dinhi. Way paki sa usag-usa. Mura gud ni ug virgin island.

Enter Dagol and friends.

Carlos: (Angry.) Hoy! Bati’g nawong! Kon gibarang nimo si Coring, tagaan ka namo’g panahon sa pag-ayo niya. Kay kon dili, mapugos kami sa pagkulata nimo.

Iskot: Nganong ako may inyong pasanginlan? Ngano? Mamamarang ba diay ang akong dagway? Dautan nalang ba gyud diay ning akong dagway nga naputos sa inyong mga pagtamay ug gihimong sumsuman sa libak?

Tibor: Wa man sala ako migo. Di man siya dautan. Buotan man siya.

Bastian: Hilum diha! Buang! Otro sad ka!

Dagol: Unsa man? Ayohon nimo si Coring o dili? Kay nangatol na raba ning akong mga kamot ug tiil dah!

Tibor: (In a straight language.) Dili mo makahimo pagpasakit sa akong amigo. (Executes a taekwondo moves.) Sige! Atake mo kay mag-agi una mo sa akong mga kamot.

Carlos: Unsa gud ni? Tarong man lagi ka’g mga pulong buanga ka?

Iskot: (To Tibor.) Tibor? Sultii ko sa tinuod. Buang k aba gyud o nagpabuang-buang ka lang?

Tibor: Ah! Dili oi! Dili ko buangbuang lang! Buang jud ko. Di mo tuo? Hilak ko ron?

Piring: Pero…

Tibor: Ayaw nalang saba diha. Isulod tika sako ron…

Enter Mr Bakasi.

Mr  Bakasi: (To Bonie and friends.) Bonie, ayaw nalang ninyo ug samoka ning abat…kay…kay…

Carlos: Kay ngano Bakasi? Milaban ka na diay karon ning mga abat?

Mr Bakasi: Wa nay pulos kay…(Pauses.) kay patay na si Coring.

Bastian: Unsa? Animal! (Rushes off towards Iskot but Tibor intercepts and knocks him down.)

Carlos: Ikaw gyuy hinungdan ning nahitabo ni Coring karon, dili ba?

Iskot: Tungod lang ba kay ingon ani ang akong panagway, ako na inyong basulon sa mga nahitabo dinhi? Sa pagkamatay ni Coring?

Bonie: Absolutely! Bakit? May lain pa bang mujer diha nga atong ma-blame? Grrrrrr….Que horror! Sin verguenza!

Tibor: Hoy! Buang na bayot! (To Bonie.) Karon sulti nimo samad kasingkasing ako migo, pero ugma imo kasingkasing na sad sakit.

Bonie: Oh really?  Buyag noh. Wa tawn ko’y sakit sa Corazon! Simbako ka diha.

Tibor: Di man imo kasingkasing ang sakit, ikaw man.

Bonie: If I were you noh, mo-quiet nalang ko. Kay kon dili, paksan ko nag face powder nang bunganga mo.

Enter Banong & Carda. Walk across the stage heading to the other side where Iskot and Tibor are standing.

Carda: Oi! Nia man dinhi ning hinampak sa katarungan. (To Iskot.) Hala! Hala! Pauli, pauli….pauli karon dayon. Nagpakauwaw lang ka namo dah.

Banong: (Turns towards Iskot to knock him out, but Tibor gets hold of Banong’s arm and punches him on the stomach.) Aaaaaaaah! Kasakit atong buanga ka…(Grimaces as he lay on his back on the floor.)

Carda: (Dumbfounded, then screams.) Nong! Banong! Okey ka lang? (Turns to Tibor.) Dili diay ka buang nga tinuod ha! Nagpaka-aron ingnon lang diay ka!

Banong: (Holds his stomach as he stands up.) Nakaako ka pagpasakit nako…ikaw nga us aka buang?

Tibor: Tawo ko! Ug tawo usab si Iskot. Ang kasakit nga iyang giantus, giantus ko usab. Tawo mi ug may balatiang masamad kon maigo sa maidlot ninyong mga pulong ug pagtamay.

Iskot: (Caught by surprise, looks at Tibor, then says.) Tibor, di ka tinuod nga buang?

Enter Kapitan and  Tanod.

Kapitan: (Stops the commotion.) Ngano mo dinhi? Unsay inyong gikagubtan?

Banong: Naa ai! Kining buang kap, (Points to Tibor.) gisumbag ko.

Kapitan: Tibor? Tinuod ba kini?

Tibor: Kap, di ko na maantus nga mag-tan-aw sa akong amigo nga ila pang paantuson…mao nga…nga….

Kapitan: (Interrupts.) Tibor? Dili ka us aka buang? Dili ka buang manulti!

Tibor: (Discloses himself.) Kon unsay inyong nakita, mao kana ang kamatuoran sa akong pagkatawo. Tungod sa akong amigo.

Chorus:

Nailad ta, gibuang ta!

Pagkabuang ta nga nagpatonto niya.

Kita nagtoo nga aduna siya’y gamay

Apan karon, mibuto ang kamatuoran nga di siya buang bisan gamay.

Mr Bakasi: Pagka-alaut ta! Kita nga mga halangdong taga Anunugba, nailad sa uska buang nga nagpabuang-buang? Pagkasurambaw!

Chorus:

Nailad ta! Sa buang nga nagpabuang-buang.

Bakasi: Hunongon ta ang atong katingala kay aduna kita’y miabot nga bisita.

A well-dressed old man with an attaché case enters accompanied by the 2 Tanods.

Tanod 1: Kap diay nangita nimo.

Don Marito enters, looks around the room with a stern look. Catching sight of Tibor and Iskot on the corner, he grins and walks to the latter’s direction.

Don Marito: Maayo kay ania kamong tanan dinhi, mga taga-Anunugba. Panahon na nga mabutyag ang tanan.

Kapitan: Ang unsa man Don Marito? Kabahin ba ni sa imong plano nga himuong tourist spot kining hamili namong baryo?

Don Marito: Kaniadto. Apan dili na kini mahitabo pa.

The crowd expresses signs of dismay and disappointments.

Don Marito: (To Tibor.) Tibor, ibutyag ang tanan.

Tibor: (Makes his way to the center stage.) Sukwahi sa  inyong pagtuo nga ako naluagan sa turnilyo, ako usa ka alagad ni Don Marito.

The crowd again, expresses gestures of awe and wonderment. Tibor continues.

Tibor: Gisugo ko sa Don aron abagan si Iskot sa iyang misyon dinhi sa inyong baryo.

Iskot: Sa ato pa….? Daan pa ko…

Tibor: (To audience.) Abi ninyo, kini si Iskot nga inyong gitamay kay laksot ug hitsura, nga makalilisang ang  nawong, nga nagdala’g tunglo ug demalas sa kadaghanan ninyo…usa ka tawong may talagsaon ug bulawanon nga kasingkasing.

Crowd expresses awe and disbelief.

Kapitan: Nganong nakaingon ka man ana?

Don Marito: (Speaks gently.) Nahurot na ang akong pailob ug pagsulay kaninyo. Tingale daghan ninyo, o kamong tanan…nakadawat ug gasa gikan sa tindahan ni Iska. O gibayran ko tanan niyang tinda aron ihatag ninyo…ug abi ninyo…gibuhat ko kadto aron (Emphatic.) PAGPASALAMAT ninyo sa inyong pagtamay ug pagdaug-daug sa akong bugtong anak ug manununod sa akong katigayonan.

Bonie: Excuse me your excellency! O your honour! Whatever…Kinsa may imong anak?

Tibor: Nabutaan ba gihapon kamo? Si Iskot ang bugtong anak sa Don…

Carda: Oi,oi! Oi! Hinay-hinaya ko ninyo. (To Don Marito.) Nyor, unsa gud ni? Anak mo si Iskot? Imposible tingale kaayo na nyor oi…Wa bya ka pangirogi mo-angkon niya nga naa ay…ang hitsura di makaon ug iro.

Don Marito: (Upsets.) Hilum Carda! Ang imong batasan maoy dili makaon ug iro.

Carda: (Embarassed.) Oi si Nyor bya…

Banong: Taympa nyor, mura’g di man gyud na nimo anak si Iskot ba…kay maliwat gyud unta na nimo…Ka-tisoy nimo…unya tan-awa siya….

Carda: Nyor, imposible bitaw gyud na nyor…kay kahibawo gyud ko, anak ni siya sa akong igsuon nga patay na.

Don Marito: O, may pag-umangkon kang lalaki…anak sa imong igsuon nga babaye. Apan bisan ug masakiton siya wa mo siya alimahi. Iyang gibilin nako ang iyang anak nga niadto 3 anyos pa. Apan wa magdugay namatay usab kini.  Wa tika pahibaw-a kay nasayud ko, dili ka usab mag pakabana sa nahitabo.

Carda: Sa ato pa…kini si Iskot dili diay kini tinuod nga akong pag-umangkon?

Banong: Matinuod o dili…apan kami nagpatubo ani niya…kami nag-atiman niya gikan sa bata pa siya…ug giisip na namo siya nga anak.

Don Marito: Bakakon! Anak o ulipon? Gihimo ninyo siyang ulipon! Ang bugtong kong anak nga di gani mo hikap sa iyang pagkaon kon di masegurong wa ba kini hilo…inyo lang gihimong ulipon!

Banong: Apan bisan pa…Gi-atiman namo siya sulod sa lima ka tuig. Miabot siya sa amoa nag-edad ug 15 anyos, nagdala sa last will and testament sa iyang inahan, nga ipasagop kuno siya namo ni Carda. Kami ang nagpatubo ni Iskot….

Don Marito: Ni Iskot kamo…apan ni Bart de San Bastian…dili…

Carlos: Bart? Bart? Ikaw ba ni? Imposible! Unsa may nahitabo nimo?

Piring: Bitaw Bart? Ka-tsoy-tsoy nimo niadtong classmate pa ta sa High School? Bayot, babaye, bata, tiguwang, nangindahay gyud tawn to sa una nga imong timbayaon…

Carlos: Unsay nahitabo Bart? Nganong na-maot ka na man kaayo karon?

Iskot: (Takes off his mask.) Usa lang kini ka mascara. Mituman ko sa pagbuot ni Daddy nga mag-takuban isip kapamilya ninyo. Gusto ni papa nga himuong Hospitality Centre sa mga turista kining inyong dapit, apan sayang lang…wa mo kapasar sa pagsulay…Di man diay mo modawat ug bisan kinsa….

Crowd expresses gestures of disbelief, frustrations and regrets.

Don Marito: Gisulayan  ko lang kamo…Apan inyo man diayng bahigon ang tawo…hitsuraan ug maot, ig inyo pang himuong sumsuman sa libak. Busa, ibalhin ko na lang sa Sityo Anunang ang plano ko.

Bart: (To Carda & Banong.) Salamat sa inyong pag-atiman nako samag’ (Emphatic.) Pag-umangkon sulod sa lima ka tuig. Salamat sa inyong mga masakit nga mga pulong. Pinaagi niini nailhan ko ang tinuod nga kinaiya sa mga molupyo dinhi.

Carda: Pasayloa mi dong, aw sir diay. Wa man gud mi magdahum nga ikaw…ikaw…Pero sa imong gibuhat nga pag-antus, nakapalipay ka sa langit ug nakaluwas ka’g mga kalag s purgatory.

Banong: Pasayloa pod ko dong. Para nako, Masantos gyud ka. Matay pa…

Bonie: Sir, it hurts bya to say…pero sorry kaayo ha…sa akong mga careless wits and rumours with regards to your feature…sorry gyud…Niadtong mga panahones nga I hurt-ed your feelings…sorry so much.

Dagol: Di tuod sayon ang pagkalimot sa nanglabay …mao nga Bart, aw sir diay, pasayloa mi sa among pagdagmal nimo pinaagi sa makapakitbi sa atay nakong mga pulong batok nimo.

Bart: Tinuod, hilabihan ang kasakit nga akong giantus niadtong inyong mga pagtamay ug pagtamihid nako. Apan kadto mahimo ko kaayong kalimtan, kay ako ra may nasakitan. Apan ang pinakasakit gyud mao nga nasangit lang mo sa pagtan-aw sa panagway lang. Wa mo motan-aw sa kasingkasing…ug tungod niana, nausik lang ang tanan.

Carda: Pero dong, bisan di diay ta kadugo noh, pero hinumdumi tawn nga usa ka higayon niana, giatiman ka namo isip pag-umangkon.

Bart: Tinuod na! Ug salamat. Nahimo ko ang pagpasakit ilawom sa inyong mga kamot, aron lang pagtuman  sa kabubut-on sa akong Amahan.

Banong: Pagka-bulawanon mo ug kasingkasing ug mga tumong sir. Segurado ako nga nagmaya ang mga langit sa imong gibuhat.

Bart: Matam-is na kaayo mo ug mga pulong karon. Apan ang katam-is sa dugos di makahupay sa kasakit sa iniktan sa putyukan.

Carda: Tinuod na sir. Apan ang katam-is niini makawagtang usab sa gibati nimong kakapoy sa lawas.

Bart: Apan ang lawas lang, dili sa kasingkasing.

Don Marito: (Prepares to go.) Tana dong, mobalik na ta sa mansion. Gihuwat na kita sa atong mga tawo didto.

Kapitan: Kadyot una Don Marito. Mahimo bang sa katapusang higayon makapanamilit kami kang Iskot aw sir Bart diay?

Carda: Bitaw nyor! Mobiya na raba ni siya namo. Sakit unta dong, kay gibati ko karon pa lang gyud nga gimahal ko na ikaw samag anak. Karon ko pa lang gyud makita ang imong kaambongan nga way makalabaw.

Bart: Aha! Ambongan nako karon? Kay nahibawo na man mo nga anak ko’g sapian? Dili ba?

Banong: Dili dong! Tungod nimo, nakat-on mi ug usa ka dakong leksiyon nga di gyud namo malimtan sa tibuok namong kinabuhi. Nga di lang mi motan-aw sa gawas kon dili ang sulod usab kay pinaagi lang niini namo makita ang kinatibuk-an sa pagkatawo.

Don Marito: Maayo kay nakasabot na mo niana.

Bonie: Bitaw ai! Ahora pa lang gyud ko naka-realize nga mas valeang imong ilawom kay sa ibabaw…I mean mas guapo gyud ang imong kasingkasing kay sa imong face.

Carlos: Sir! Bisan sakit no! Bisan uwaw kaayo nga mangayo ug pasaylo…apan mangahas lang gyud ko….Sir pasayloa ko…

Bart: Ilubong nato ninyo sa walog sa kalimot ang tanan. Milabay na kadto ug angay nang ilista sa listahan sa atong mga kagahapon. Atubangon na nato ang karon kay ang karon mao ang modala kanato ngadto sa atong padulngan nga ugma.

Kapitan: Mao diay…mao diay kini ang gipasabot mo sir sa giingon mo nga kon nakit-an pa sa taga-Anunugba…mabulahan unat kaming tanan dinhi?

Bart: Husto ka kap.

Don Marito: Karon, kuhaon ko na gikan ninyo ang tunglo sa inyong mga mata, ang gikahadlokan ninyong panagway. Ibton ko na ang tunok sa inyong dalan. Iwakli ko na ang tabil nga nag-abong sa inyong mga mata!

Carda: Sakit kaayo ning pagbiya mo sir! Di na ba gyud mahimo nga mopabilin ka lang uban namo?

Don Marito: Gikasubo ko nga dili na. Kinahanglang magpa-alim siya sa samad sa iyang dughan. Ug di siya mamaayo dinhi kay ania man dinhi ang hinungdan sa iyang mga samad.

Bart: Naguol usab ako…apan….

Kapitan: Mao nalang ni among pabalon nimo sir…Salamat…kay alang kanamo, nahimo kang samin         likod sa imong panagway….Salamat kaayo…

The End

Lights off.

 

101 comments on “Samin Likod sa Panagway

  1. Advantageously, the actual write-up is definitely the very best about this laudable subject matter. Certainly with all your a conclusion but will thirstily look forward to the next improvements. Only announcing bless you will not just possibly be adequate, for that good clarity in your penning. I’m going to at once seize ones feed to live up to date with any sort of up-dates. Marvelous get the job done and far achieving success with your organization enterprize!

  2. you’re truly a good webmaster. The site loading velocity is amazing. It sort of feels that you are doing any distinctive trick. Moreover, The contents are masterwork. you have performed a great job in this matter!

  3. Thanks for taking time for sharing this article, it was excellent and very informative. It’s my first time that I visit here. I found a lot of informative stuff in your article. Keep it up.

  4. Hello there, just became alert to your blog through Google, and found that it’s truly informative. I am going to watch out for brussels. I will appreciate if you continue this in future. Many people will be benefited from your writing. Cheers!

  5. I discovered your blog website on google and check a couple of of your early posts. Continue to keep up the very good operate. I just further up your RSS feed to my MSN Information Reader. Looking for ahead to reading more from you later on!…

  6. Just desire to say your article is as astonishing. The clearness in your post is simply spectacular and i can assume you’re an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your RSS feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the gratifying work.

  7. What i do not realize is actually how you are not really much more well-liked than you may be right now. You are so intelligent. You realize therefore significantly relating to this subject, produced me personally consider it from so many varied angles. Its like women and men aren’t fascinated unless it is one thing to accomplish with Lady gaga! Your own stuffs outstanding. Always maintain it up!

  8. Howdy I am so excited I found your blog, I really found you by accident, while I was looking on Askjeeve for something else, Anyways I am here now and would just like to say cheers for a fantastic post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don’t have time to read it all at the moment but I have saved it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a lot more, Please do keep up the awesome job.

What do you say?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s